De vijf godsbewijzen van Thomas van Aquino

Thomas van Aquino, Aquinas of Thomas Aquinas (Roccasecca, ± 28 januari 1225 — Fossanova, 7 maart 1274) was een Italiaanse filosoof en theoloog, die tot de scholastici gerekend wordt. Hij is de invloedrijkste systematische denker op theologisch en wijsgerig gebied uit de middeleeuwen.

Thomas van Aquino is een van de eerste denkers uit de westerse, theïstische traditie die empirisch bewijs gebruikt om niet-gelovigen van het bestaan van God te overtuigen. De vijf wegen zijn vijf godsbewijzen die elk met een bepaalde waarheid over de wereld beginnen, waarvan het voor een niet-gelovige moeilijk is dit te ontkennen. Vanuit die waarheid redeneert Thomas vervolgens terug naar het bestaan van God. Je zult bijvoorbeeld hebben opgemerkt dat veel dingen om je heen in beweging zijn. Wat er ook beweegt, het moet zelf in beweging zijn gezet door iets wat ook beweegt; niets begint zomaar vanuit zichzelf te bewegen. Thomas was van mening dat deze reeks bewegende dingen niet tot in het onbepaalde kan teruggaan. Beweging zou in een oneindige regressie terechtkomen, en niets zou dan nu bewegen. Het is overduidelijk dat er dingen bewegen, dus moet er een of andere eerste Onbewogen Beweger zijn die de gehele reeks in beweging brengt. Dit, zo luidt Thomas’ conclusie, moet God zijn. De andere vier bewijzen zijn soortgelijk. Overdenkingen over het feit dat alle gebeurtenissen een oorzaak hebben, leiden bijvoorbeeld terug tot een Onveroorzaakte Oorzaak die de gehele causale reeks in gang zet, terwijl bespiegelingen over graden van volmaaktheid terugleiden tot het bestaan van een Volmaakt Wezen.

Vragen en opdrachten:

1. Is het niet arrogant God te willen bewijzen? Motiveer je antwoord.

2. Stelling: “Denk na over het bestaan van een onbetwistbaar element van onze wereld, en je zult moeten concluderen dat Gods bestaan ook onbetwistbaar is”.
A. Bedenk een voorbeeld van zo’n ‘onbetwistbaar element van onze wereld’ en werk die uit.
B. Welk ‘onbetwistbaar element van onze wereld’ noemde Thomas van Aquino in zijn godsbewijs/godsbewijzen?
C. Hoe luidt de conclusie van de stelling?
D. Ben jij het eens met de conclusie van de stelling? Waarom wel/niet, motiveer je antwoord.

3. “Het ontwerp-argument is een van de vijf wegen die nog steeds tot discussie leidt. Voorstanders van intelligent design valt de orde in de natuur op. Ogen lijken te zijn ontworpen om te zien, vleugels om te vliegen en dergelijke. Ver voor Darwin hebben critici er echter op gewezen dat het heelal vele ontwerpfouten bevat. Wiens idee was het eigenlijk om ons door dezelfde pijp te laten ademen en drinken? Een kleine aanpassing zou een hoop verstikkingen voorkomen”. Reageer op dit stuk, alsof je een ingezonden brief (met jouw beargumenteerde mening) naar de krant stuurt.

4. Iemand heeft de ballen een zetje moeten geven (in de lijn van het godsbewijs van Thomas van Aquino),… of niet? Leg uit.

5. Verklaar de volgende begrippen: Scholastiek, theologie, theïst, empirie, godsbewijs, Onbewogen Beweger, Onveroorzaakte Oorzaak, Volmaakt Wezen, Ontwerp-argument en intelligent design.

Uit: Filosofie in 30 seconden – 50 mijlpalen uit de geschiedenis van de filosofie, Barry Loewer (red.), Lannoo/Spectrum 2009, p. 100

Jurgen MarechalDe vijf godsbewijzen van Thomas van Aquino